Η Ξάνθη ως Πολιτιστική Πρωτεύουσα των Βαλκανίων

Όραμα Αναβάθμισης και Ανάπτυξης

- Κωνσταντίνος Τσιάρας

Πρόεδρος Διοικητικού Συμβουλίου

Χρόνος ανάγνωσης: 8'

Ξάνθη 18 Δεκεμβρίου 2025

Η Ξάνθη, μια πόλη με βαριά ιστορική κληρονομιά, μοναδική αρχιτεκτονική και έναν πληθυσμό που αποτελεί ζωντανό μωσαϊκό κουλτούρων, κατέχει όλα τα εχέγγυα να αναδειχθεί σε Πολιτιστική Πρωτεύουσα των Βαλκανίων. Η γεωγραφική της θέση ως σταυροδρόμι και η πλούσια παράδοσή της την καθιστούν φυσικό κέντρο συνάντησης και δημιουργίας. Ωστόσο, για να επιτευχθεί αυτό το όραμα, απαιτείται ένα συνεκτικό σχέδιο δράσης που θα αγγίξει τον πολιτισμό, την κοινωνική συνοχή και την ποιότητα της καθημερινότητας.

I. Πολιτιστική Ανάπτυξη:

Η πολιτιστική αναγέννηση της Ξάνθης πρέπει να βασιστεί στην ανάδειξη των υφιστάμενων πόρων και στη δημιουργία νέων, διεθνών εμβέλειας θεσμών.

Ανάδειξη της Παλιάς Πόλης ως Μνημείου Βαλκανικής Κληρονομιάς:

• Καθορισμός Ξεχωριστού Φορέα διαχείρισης Παλιάς Ξάνθης (υπαγόμενο απευθείας στον Δήμαρχο).

• Συνεργασία του Δήμου με το τμήμα Αρχιτεκτονικής του ΔΠΘ με στόχο τον συντονισμό των ενεργειών κάθε εμπλεκομένου για την προστασία, ανάδειξη και περαιτέρω αξιοποίηση ενός από τα μεγαλύτερα και καλύτερα διατηρημένα παραδοσιακά σύνολα στην Ελλάδα, της Παλιάς Πόλης της Ξάνθης η οποία θα αποτελέσει ιδανικό "πεδίο δοκιμών," για την εφαρμογή σύγχρονων αρχιτεκτονικών προσεγγίσεων. Οι φοιτητές, με την καθοδήγηση των καθηγητών τους, μπορούν να εστιάσουν σε συγκεκριμένα ζητήματα που απασχολούν τον οικισμό:

α) την προστασία και ανάδειξη της αρχιτεκτονικής κληρονομιάς,

β) την αναβάθμιση του αστικού χώρου,

γ) την οργάνωση προσπελασιμότητας στην Παλιά Πόλη,

δ) την οργάνωση και αύξηση των «εξυπηρετήσεων»

ε) την επανάχρηση εγκαταλελειμμένων κτιρίων

στ) τη στήριξη της κατοικίας

• Xanthi OPEN HOUSE. Συνεργασία με το τμήμα Αρχιτεκτονικής για την συμμετοχή στον διεθνή θεσμό Open House για την ανάδειξη και προώθησή της αρχιτεκτονικής Η δράση Open House προσκαλεί το ευρύ κοινό να εξερευνήσει και να κατανοήσει την αξία της αρχιτεκτονικής. Κάθε χρόνο για ένα διήμερο, δημόσια και ιδιωτικά κτίρια ανοίγουν τις πύλες τους στο κοινό, δωρεάν και η Παλιά Ξάνθη μετατρέπεται σε ένα μεγάλο μουσείο, με εκθέματα τα ίδια της τα κτίρια και την αρχιτεκτονική της.

Πρόγραμμα εποχούμενης πολιτιστικής διαδρομής Hop On – Hop Off ξενάγηση με minibus στην Παλιά Ξάνθη. Δρομολόγηση ειδικά διαμορφωμένου μικρολεοφωρείου για ξενάγηση στα μνημεία και στα σημεία ενδιαφέροντος μέσω ενός πολύγλωσσου ηχητικού οδηγού. Σύνδεση των μουσείων της Παλιάς Πόλης με το Εκκλησιαστικό Μουσείο της Ι. Μονής Αρχαγγελιώτισας..

• Σύμπραξη με ιδιωτικές εταιρείες για την υλοποίηση του προγράμματος «Πρόσοψη» που αφορά την αποκατάσταση της όψης των εγκαταλειμμένων διατηρητέων κτιρίων.

• Μετατροπή και επανάχρηση δημοτικού κτηρίου της Παλιάς Ξάνθης σε πολυχώρο έκθεσης με παροχή δωρεάν στούντιο και τεχνική υποστήριξη σε καλλιτέχνες της ευρύτερης περιοχής με στόχο να γίνει η Ξάνθη πόλος έλξης για νέους καλλιτέχνες, και την ανάπτυξη ποικίλων δεξιοτήτων.

• Δημιουργία «Φωτεινών Διαδρομών». Νυχτερινές διαδρομές με χρήση συνδυασμού λειτουργικού και αρχιτεκτονικού γραμμικού οδικού φωτισμού. Ψηφιακή εφαρμογή ξενάγησης σε διαφορετικές γλώσσες, αναδεικνύοντας την ιστορία, την αρχιτεκτονική και τη θρησκευτική κληρονομιά. Από την πλατεία Αντίκα έως την πλατεία Μητροπόλεως, στo “Ξενία” και πίσω στην πλατεία Αντίκα. Μία διαδρομή με φως και ήχο για να αποκτήσει η πόλη ένα αστικό διάδρομο για την περιήγηση των κατοίκων και των επισκεπτών.

• Αντικατάσταση των πλαστικών φανοστατών με νέους παραδοσιακούς επιδαπέδιους και επιτοίχιους που να συνάδουν με το ύφος και την κληρονομιά της Παλιάς Ξάνθης.

Ενίσχυση των Φεστιβάλ:

• Υιοθέτηση Διαπαραταξιακού Καλλιτεχνικού Διευθυντή στον Δήμο Ξάνθης με στόχο να Θωρακίσει την πολιτιστική παραγωγή από την πολιτική εκμετάλλευση, να αναβαθμίσει ποιοτικά τα υφιστάμενα μεγάλα γεγονότα και να ενεργοποιήσει νέες δημιουργικές ομάδες, πέρα από τις παραδοσιακές δομές.

• Αναβάθμιση των Θρακικών Λαογραφικών Εορτών με προσθήκη διεθνών συνεργασιών και σύγχρονων εικαστικών παρεμβάσεων για την προσέλκυση νέου, ποιοτικού τουρισμού.

• Εφαρμογή του μέτρου της ανταποδοτικότητας από πλευράς των συλλόγων που δραστηριοποιούνται στις γιορτές Παλιάς Ξάνθης. Το μέτρο αφορά την υιοθέτηση, επισκευή ή καλλωπισμό από κάθε σύλλογο ενός σημαντικού σημείου της γειτονιάς που δραστηριοποιείται κατά την περίοδο των γιορτών.

• Ουσιαστική συνεργασία και συντονισμένη παροχή εθελοντικής βοήθειας των πολιτιστικών συλλόγων της πόλης στο Φεστιβάλ {Ξάνθη Πόλις Ονείρων} για την αναβάθμιση του σημαντικού αυτού θεσμού για την πόλη.

• Εκμετάλλευση του ημερήσιου τουρισμού κρουαζιέρας από τις γειτονικές πόλεις προσφέροντας πακέτο αξιοθέατων από τον πολιτισμό, την γαστρονομία την αρχιτεκτονική, την λαογραφία και τον θρησκευτικό πλούτο της περιοχής.

• Ανάδειξη ως πρεσβευτή της Ξάνθης την Γαστρονομία και τον Οινοτουρισμό. Τόσο η γαστρονομία όσο και ο οινοτουρισμός έχουν την δυναμική να "περπατήσουν" παράλληλα, δίνοντας ένα μοναδικό συνδυασμό που συνιστά την αυθεντικότητα και την ιδιαίτερη ταυτότητα της περιοχής. Οι τοπικοί οινοποιοί, παραγωγοί και εστιάτορες είναι οι πρωταγωνιστές σε αυτή την προσπάθεια, μετατρέποντας τις επιχειρήσεις τους σε σε τόπους εμπειρίας και πολιτισμού, διαμορφώνοντας χώρους υποδοχής, έκθεσης και γευσιγνωσίας.

• Αναβάθμιση υποδομών, οργάνωση και τουριστική προβολή του θεσμού του παζαριού ώστε να καταστεί πιο σύγχρονο, ελκυστικό και οργανωμένο διατηρώντας παράλληλα την παραδοσιακή του ταυτότητα και τη ζωντανή ατμόσφαιρα που το έχει κάνει ξακουστό.

II. Κοινωνική Ανάπτυξη και Συνοχή:

Η πολυσυλλεκτική κουλτούρα της Ξάνθης είναι το μεγαλύτερο πλεονέκτημά της. Η κοινωνική ανάπτυξη πρέπει να επικεντρωθεί στην αλληλεπίδραση και την εκπαίδευση.

• Με έγκριση και ενεργή υποστήριξη από το Υπουργείο Παιδείας και τις Τοπικές Διευθύνσεις Εκπαίδευσης υλοποίηση του προγράμματος ανταλλαγής μαθητών και εκπαιδευτικών μεταξύ των δημόσιων και των μειονοτικών σχολείων της περιοχής, έστω και για μία ημέρα. Πρόκειται για μια καινοτόμο δράση που υπερβαίνει τη θεωρία και φέρνει τις κοινότητες σε άμεση, βιωματική επαφή.

Ενεργοποίηση σχολείων συλλόγων, ομάδων:.

• Θεσμοθέτηση προγράμματος «Υιοθέτησε την πόλη σου», όπου σχολεία, σύλλογοι ή ομάδες αναλαμβάνουν τη φροντίδα και τον καλλωπισμό πλατειών, πάρκων και πεζοδρομίων. Περιλαμβάνει την αναβάθμιση του αστικού εξοπλισμού, την δημιουργία νέων υποδομών ή την συντήρηση και βιώσιμη διαχείριση δημόσιου χώρου σε όλη την πόλη.

III. Αναβάθμιση Καθημερινότητας:

Η «Πολιτιστική Πρωτεύουσα» δεν είναι μόνο εκδηλώσεις, είναι μια πόλη που σέβεται τον κάτοικο και τον επισκέπτη της.

• Δημιουργία περιοδικών αναφορών για κάθε τομέα και αντιδημαρχία. Παραγωγή μετρήσιμων αποτελεσμάτων.

• Ξάνθη, La Dame de Thrace. Ένα ποιητικό και τιμητικό προσωνύμιο (brand name) για την πόλη της Ξάνθης Ένα ισχυρό city branding. Ένα αστικό εργαλείο ανάπτυξης όπου η επωνυμία και η ταυτότητα έχουν καθοριστικό ρόλο. Ένα όνομα που να μπορεί να μετατρέψει την πόλη σε ένα μέρος που οι άνθρωποι θα επιθυμούν να την επισκέπτονται. Να μετατρέψει την Ξάνθη από περιοχή σε τουριστικό προορισμό.

Βιώσιμη Αστική Κινητικότητα:

• Διεύρυνση του δικτύου ποδηλατοδρόμων και διαπλάτυνση των πεζοδρόμων του κέντρου, καθιστώντας τη τόσο την σύγχρονη όσο και την Παλιά Πόλη πιο φιλική στον πεζό.

• Κατασκευή και ανακατασκευή πεζοδρομίων για την βελτίωση της προσβασιμότητας, της ασφάλειας και της βιώσιμης κινητικότητας ιδίως για πεζούς, ΑμεΑ, ηλικιωμένους και γονείς με καρότσια.

• Ανακατασκευή των γεφυρών της πόλης με σκοπό τη στατική τους αποκατάσταση και την αισθητική τους αναβάθμιση

• Επένδυση σε ένα ολοκληρωμένο και αποδοτικό δίκτυο δημόσιων συγκοινωνιών που να συνδέει τις περιφερειακές συνοικίες με το κέντρο και τον πανεπιστημιακό χώρο. Διασύνδεση της Παλιάς Ξάνθης με τα ΜΜΜ με την χρήση μικρολεοφωρείων.

• Αντιμετώπιση του προβλήματος της κυκλοφοριακής συμφόρησης και της στάθμευσης με την εισαγωγή σε συνεργασία με την Περιφέρεια και την κεντρική διοίκηση στο καινοτόμο πρόγραμμα Δωρεάν Δημόσια Συγκοινωνία (Free Public Transport) για τους κατοίκους της Ξάνθης. Η εφαρμογή δωρεάν αστικών συγκοινωνιών αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης "πράσινης" πολιτικής σε διάφορες πόλεις της Ευρώπης με εξαιρετικά αποτελέσματα.

• Σιδηροδρομική τουριστική σύνδεση Ξάνθης Σταυρούπολης με την λειτουργία του Μικρού Τρένου Τέχνης (Exhibition Train Route). Δύο βαγόνια διαμορφωμένα σε καφέ και gallery τέχνης. Μια διαφορετική πλατφόρμα για την απόλαυση της τέχνης και μια κίνηση υψηλού συμβολισμού για πολιτιστική προβολή και εμπειρία.

«Έξυπνη» Διαχείριση και Ανακύκλωση:

• Εφαρμογή συστημάτων «έξυπνου» φωτισμού (smart lighting) για εξοικονόμηση ενέργειας και βελτίωση της ασφάλειας. Το πρόγραμμα αφορά την λειτουργία σε επιλεγμένους δημόσιους χώρους, πεζοδρόμους και πλατείες, κυρίως του κέντρου του πολεοδομικού συγκροτήματος της Ξάνθης και περιλαμβάνει την τοποθέτηση αισθητήρων κίνησης, ούτως ώστε ο φωτισμός να ενισχύεται σύμφωνα με τη κίνηση στο χώρο.

• Εφαρμογή συστήματος «έξυπνης διάβασης πεζών»

• Έξυπνοι «φωτεινοί σηματοδότες» οι οποίοι λειτουργούν ανάλογα με την κίνηση των οχημάτων. Τα γνωστά φανάρια αποκτούν και όνομα. Με την πρόταση αρίθμησης των σηματοδοτών δημιουργείται ένα ενιαίο σύστημα αναφοράς και κωδικοποίησης των διασταυρώσεων που σηματοδοτεί την ανεύρεση διαδρομών και προορισμών.

• Τοποθέτηση Χρονομέτρου σηματοδοτών για την ελαχιστοποίηση του χαμένου χρόνου των οδηγών και των πεζών και την ασφαλέστερη μετακίνησή τους.

• Ηλεκτρονικές πινακίδες μεταβλητών μηνυμάτων. 24άωρο σύστημα ελέγχου της ροής της κυκλοφορίας με συλλογή των πληροφοριών που προκύπτουν από το σύστημα για το σύνολο των οδικών αξόνων και των διασταυρώσεων.

  
  

Πράσινο και Κοινόχρηστοι Χώροι:

• Ανάπλαση της παρόχθιας ζώνης του Κόσυνθου και γενικότερα η ανάδειξη του παραποτάμιου φυσικού τοπίου με φυτεύσεις και ήπιες διαμορφώσεις στις όχθες και το πρανές του ποταμού. Μια επέμβαση για την περιβαλλοντική και την αισθητική αναβάθμιση της παραποτάμιας κίνησης πεζών και ποδηλάτων εκατέρωθεν του ποταμού και διασύνδεσή της με το δίκτυο ποδηλατόδρομου προς το Πανεπιστήμιο. Ένα έργο λεπτής ισορροπίας μεταξύ αστικής χρήσης και οικολογικής προστασίας. Διασύνδεση αυτού του οράματος με το τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος του ΔΠΘ που εδρεύει στην πόλη

• Δημιουργία πάρκων τσέπης. Μέσα στον πολεοδομικό ιστό της πόλης, υπάρχουν αρκετοί χώροι, άλλοι μεγάλοι και άλλοι μικροί, οι οποίοι είναι ανεκμετάλλευτοι και μπορούν κάλλιστα να μεταμορφωθούν σε χώρους πρασίνου υψηλής αισθητικής, παρότι μικρής κλίμακας.

• Αναβάθμιση της Δημοτικής αγοράς Ξάνθης. Ένα ιστορικό κτίριο-ορόσημο και έναν σημαντικό πυρήνα εμπορίου και κοινωνικής ζωής. Η αναβάθμισή της είναι μια αναγκαιότητα, καθώς αντιμετωπίζει προβλήματα εγκατάλειψης, μείωσης της κίνησης και κτιριακές αδυναμίες. Η αναβάθμιση πρέπει να συνδυαστεί με την δημιουργία καταστημάτων προβολής και πώλησης τοπικών προϊόντων και παραδοσιακών γεύσεων της Θράκης καθώς και δημιουργίας σημείων που να συνδέουν την αγορά με τον τομέα της εστίασης. Street Food corners ή μικρά παραδοσιακά ταβερνάκια. Τέλος πρέπει να προβλεφθεί η ενοποίηση με τους γύρω πεζόδρομους, την Κεντρική Πλατεία και την Παλιά Πόλη, ώστε να αποτελεί μέρος μιας ενιαίας διαδρομής περιπάτου που να ενισχύει την βιώσιμη αστική κινητικότητα και την τόνωση της επισκεψιμότητας.

  
  

ΙV. Ξάνθη 2030+

• Πρόγραμμα διασύνδεσης της πόλης με τον αρχαιολογικό χώρο των Αβδήρων με την ανάπτυξη δικτύου τράμ. Ένα έργο εκσυγχρονισμού που ενισχύει την πράσινη κινητικότητα και μειώνει το περιβαλλοντικό αποτύπωμα. Ένα έργο στρατηγικής σημασίας με μια διαδρομή σε έναν ιστορικό άξονα. που συνδυάζει την ιστορία,(παλιά πόλη) το σύγχρονο εμπορικό κέντρο (σύγχρονη πόλη) και το ακαδημαϊκό μέλλον (πανεπιστημιούπολη).

• Διαδημοτική συνεργασία για την εισαγωγή του Πόρτο Λάγους στο δίκτυο εγκεκριμένων θαλασσίων υδατοδρομίων για την τόνωση του τουρισμού, την ενίσχυση της τοπικής κοινωνίας και την προσφορά νέας δυνατότητας εναλλακτικής μετακίνησης.

• Ανάπλαση της δυτικής εισόδου της Ξάνθης. Με δρόμους διπλής κυκλοφορίας, παραδρόμους και σύγχρονους κυκλικούς κόμβους διασταύρωση τύπου «RCUT» (Restricted Crossing U-Turn)

Ξάνθη μια πόλη που εύκολα χαρακτηρίζεται ως:

• family friendly. Μια ασφαλή πόλη ιδανική για περπάτημα με παιδιά, με πάρκα και εκδηλώσεις οικογενειακού χαρακτήρα (Καρναβάλι, Γιορτές Παλιάς Ξάνθης)

• πόλη των 15 λεπτών. Το ιστορικό κέντρο και η εμπορική ζώνη είναι πολύ συμπαγή. Τα Πανεπιστήμια, το κέντρο, τα εμπορικά καταστήματα και τα περισσότερα αξιοθέατα βρίσκονται σε απόσταση 10-15 λεπτών με τα πόδια ή το ποδήλατο.

• city break ενός Σαββατοκύριακου ή ολιγοήμερης άδειας. Σε δύο ή τρεις ημέρες συνδυάζονται τα αξιοθέατα, η αγορά, η νυχτερινή ζωή και οι ημερήσιες εκδρομές στη θάλασσα. Τα Πομακοχώρια και ο Νέστος.

Η ανακήρυξη της Ξάνθης σε Πολιτιστική Πρωτεύουσα των Βαλκανίων δεν είναι μια απλή τιμητική διάκριση. Είναι ο καταλύτης για μια ολοκληρωμένη ανάπτυξη που θα εξασφαλίσει ένα καλύτερο μέλλον για τους πολίτες της. Μέσα από τη συνέργεια της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, του Πανεπιστημίου, των πολιτιστικών φορέων και της κοινωνίας των πολιτών, η Ξάνθη μπορεί να μετατραπεί σε ένα δυναμικό κέντρο έλξης, διαλόγου και καινοτομίας. Έναν πραγματικό φάρο πολιτισμού στο σταυροδρόμι των Βαλκανίων.

Η επίτευξη του σκοπού για μια πόλη που είναι ταυτόχρονα σύγχρονη (με υποδομές, τεχνολογία, καινοτομία) και παραδοσιακή (διατήρηση πολιτιστικής κληρονομιάς, ιστορικού κέντρου, τοπικής ταυτότητας) απαιτεί πράγματι σημαντικούς πόρους. Απαιτεί επίσης εξειδικευμένο και εκπαιδευμένο προσωπικό καθώς και τεχνική βοήθεια για την ωρίμανση των μελετών. Επιπλέον, η αντιμετώπιση των πολύπλοκων γραφειοκρατικών διαδικασιών αποτελεί σημαντική πρόκληση. Οι χρονοβόρες αδειοδοτήσεις, το δυσκίνητο θεσμικό πλαίσιο και η ανάγκη συντονισμού μεταξύ πολλαπλών δημόσιων φορέων συχνά λειτουργούν ως τροχοπέδη, καθυστερώντας την υλοποίηση των έργων παρά την ύπαρξη πόρων.

Το πιο σημαντικό όμως που χρειάζεται είναι το όραμα. Το όραμα δίνει κατεύθυνση. Χωρίς αυτό, οι ιδέες είναι απλώς αποσπασματικές προτάσεις. Το όραμα δεν περιορίζεται στο τι είναι εφικτό σήμερα, αλλά στο τι μπορεί να γίνει η πόλη στο μέλλον.

Χρειάζεται το πάθος διότι η ανάπτυξη μιας πόλης είναι μια μακροχρόνια και πολύπλοκη διαδικασία γεμάτη γραφειοκρατία, αντιδράσεις και προκλήσεις. Το πάθος δίνει την επιμονή και την δύναμη στους ηγέτες να μην τα παρατήσουν.

Χρειάζεται μία ομάδα που θα δώσει όλο της τον εαυτό για να επιτευχθεί ο τελικός στόχος. Χρειάζεται έναν leader που θα είναι ο ίδιος παθιασμένος και εστιασμένος στο αποτέλεσμα. Να εμπνέει τους άλλους να συμμετάσχουν, μετατρέποντας μια απλή ιδέα σε συλλογικό κίνημα.

Χρειάζεται την σχεδίαση, την ισχυρή πολιτική βούληση, την συμμετοχή και συναίνεση των πολιτών και των τοπικών φορέων, ώστε η Ξάνθη να αλλάξει.

Να γίνει η Ξάνθη Αλλιώς.