Πρόεδρος Διοικητικού Συμβουλίου

Χρόνος ανάγνωσης: 8'

Ξάνθη 11 Σεπτεμβίου 2026

«Ε»: Το Ίδρυμα συνδυάζει παραδοσιακά εκθέματα με ψηφιακές τεχνολογίες. Πώς διασφαλίζετε, ότι η τεχνολογία ενισχύει την εμπειρία του πολιτισμού χωρίς να υποκαθιστά την ανθρώπινη επαφή;

Στο Ίδρυμα Δημητράκη πιστεύουμε ακράδαντα ότι η τεχνολογία δεν έρχεται να πωλήσει «θέαμα» ούτε να αποξενώσει τον επισκέπτη από την ουσία του πολιτισμού. Αντίθετα, λειτουργεί ως γέφυρα και πολλαπλασιαστής της εμπειρίας, όχι ως υποκατάστατο.

Οι ψηφιακές τεχνολογίες και οι διαδραστικές εφαρμογές αξιοποιούνται για να αναδείξουν λεπτομέρειες, ιστορικό υπόβαθρο και αφηγήσεις που τα φυσικά εκθέματα από μόνα τους δεν μπορούν να αποκαλύψουν εξ ολοκλήρου. Λειτουργούν ως εργαλεία εμβάθυνσης και όχι ως αποστειρωμένα υποκατάστατα της επαφής με το υλικό παρελθόν.

Στο ίδ δίνουμε πρωταρχική σημασία στη βιωματική μάθηση και στην προφορική παράδοση όπως αποτυπώνεται, για παράδειγμα, στις δράσεις μας γύρω από τις παραδοσιακές τέχνες και την λαογραφία. Τα προγράμματά μας σχεδιάζονται έτσι ώστε να ενθαρρύνουν τον διάλογο, την συνεργασία και την αλληλεπίδραση μεταξύ των επισκεπτών, των ερευνητών και των εκπαιδευτικών μας ομάδων.

Η τεχνολογία ανοίγει την πόρτα και προσελκύει νεότερο κοινό, αλλά η ουσία της πολιτιστικής μας κληρονομιάς μεταδίδεται τελικά εκεί όπου χτυπά η καρδιά της προσπάθειάς μας. Στην ζωντανή ανθρώπινη επικοινωνία, στην συνάντηση και στον κοινόχρηστο δημόσιο χώρο της μνήμης.

«Ε»: Η Ξάνθη έχει έντονη πολυπολιτισμική ταυτότητα. Πώς μπορεί το Ίδρυμα Δημητράκη να λειτουργήσει ως γέφυρα ανάμεσα στις διαφορετικές κοινότητες της περιοχής μέσα από την εκπαίδευση και τις πολιτιστικές δράσεις του;

Η ετερότητα δεν αποτελεί σημείο τριβής, αλλά αναπόσπαστο κομμάτι της ταυτότητάς της. Η Ξάνθη δεν αποτελεί πολυπολιτισμική κοινωνία. Η ταυτότητά της αποτελεί συγκερασμό των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών των εθνοτικών ομάδων που συναποτελούν τον πληθυσμό της. Αυτά τα ιδιαίτερα πολιτισμικά χαρακτηριστικά βρίσκονται σε διαλεκτική σχέση μεταξύ τους.

Στο πλαίσιο αυτό το ίδ διοργανώνει εκθέσεις φωτογραφίας και λαογραφίας σε συνεργασία με τοπικούς πολιτιστικούς φορείς, εστιάζοντας στις κοινές παραδόσεις, τις διατροφικές συνήθειες και τα γλωσσικά ιδιώματα της περιοχής, ενισχύοντας τον διάλογο μεταξύ των παραδόσεων. Φιλοξενεί επίσης διαλέξεις και ημερίδες με έμφαση στην πολιτιστική διπλωματία, την μεσογειακή κληρονομιά και την ιστορία των μειονοτήτων, προσφέροντας έναν ουδέτερο και ασφαλή χώρο ελεύθερης έκφρασης και αμοιβαίας κατανόησης. Στηρίζει εκδόσεις, όπως είναι για παράδειγμα οι πρωτοβουλίες γύρω από την τοπική διατροφική κουλτούρα και την γαστρονομική ανθρωπολογία. Όλα αυτά προβάλλουν την περίπτωση της Ξάνθης ως παράδειγμα αρμονικής συνύπαρξης.

«Ε»: Αν είχατε τη δυνατότητα να σχεδιάσετε ένα πρόγραμμα για μαθητές λυκείου της Ξάνθης που να καλλιεργεί ταυτόχρονα κριτική σκέψη, δημιουργικότητα και ψηφιακές δεξιότητες, ποια θα ήταν τα βασικά του στοιχεία;

Αν είχα την δυνατότητα να σχεδιάσω ένα πρωτοποριακό εκπαιδευτικό πρόγραμμα για μαθητές Λυκείου στην Ξάνθη, μιας πόλης που κουβαλά την δική της πολιτισμική δυναμική και φιλοδοξεί να αποτελέσει σημείο αναφοράς και πολιτιστικό σταυροδρόμι στα Βαλκάνια, αυτό θα τιτλοφορούνταν «Ξάνθη: Πολιτιστική Πρωτεύουσα των Βαλκανίων». Παρεμπιπτόντως ο σχεδιασμός του εν λόγω αλλά και άλλων παρόμοιων πολιτιστικών προγραμμάτων αποτελεί έναν από τους στόχους του ιδ.

Η Ξάνθη είναι μια πόλη με βαριά ιστορική κληρονομιά, μοναδική αρχιτεκτονική και έναν πληθυσμό που αποτελεί ζωντανό μωσαϊκό κουλτουρών. Συνεπώς κατέχει όλα τα εχέγγυα για να αναδειχθεί σε Πολιτιστική Πρωτεύουσα των Βαλκανίων. Η γεωγραφική της θέση και η πλούσια παράδοσή της την καθιστούν φυσικό κέντρο συνάντησης και δημιουργίας. Ωστόσο, για να επιτευχθεί αυτό το όραμα, απαιτείται ένα συνεκτικό σχέδιο δράσης που θα αγγίξει τον πολιτισμό, την κοινωνική συνοχή και την ποιότητα της καθημερινότητας.

Οι μαθητές θα μπορούσαν να μελετήσουν την γεωγραφική και ιστορική θέση της Ξάνθης ως χωνευτηρίου διαφορετικών θρησκειών και εθνοτικών ομάδων, εξετάζοντας τον τρόπο που συμβιούσαν ή αλληλοεπιδρούσαν οι τοπικές κοινωνίες μέσα στον ρου της ιστορίας. Θα μπορούσαν να συλλέξουν μαρτυρίες και να συγκρίνουν αρχειακό υλικό, καλλιεργώντας μια κριτική ματιά απέναντι στα γεγονότα και αντιμετωπίζοντας την τοπική ιστορία όχι ως ένα αποστειρωμένο αφήγημα, αλλά ως μια ζωντανή διαδικασία διαρκούς ώσμωσης.

Η τεχνολογία θα μπορούσε να αξιοποιηθεί ως μέσο εξωστρέφειας, δίνοντας την δυνατότητα στους μαθητές να παρουσιάσουν το έργο τους σε ευρύτερα κοινά, συνδέοντας τα σχολεία της Ξάνθης με αντίστοιχες εκπαιδευτικές πρωτοβουλίες των Βαλκανίων μέσα από ψηφιακές πλατφόρμες.

Όραμα του προγράμματος είναι να αντιληφθούν οι νέοι της Ξάνθης ότι η πολιτιστική ταυτότητα δεν είναι ένα κλειστό μουσείο του παρελθόντος, αλλά ένα δυναμικό πεδίο διαλόγου. Η ψηφιακή τεχνολογία και η κριτική σκέψη γίνονται τα εργαλεία για να μετατραπεί η τοπική κοινωνία σε έναν ζωντανό, δημιουργικό κόμβο πολιτισμού για ολόκληρη την βαλκανική γειτονιά.

«Ε»: Ποιος δείκτης θα σας έκανε να πείτε, ότι το Ίδρυμα έχει πραγματικό κοινωνικό αντίκτυπο στην Ξάνθη: ο αριθμός επισκεπτών, οι συνεργασίες, οι υποτροφίες ή κάτι πιο δύσκολο να μετρηθεί;

Το ίδρυμα Δημητράκη στον ένα χρόνο λειτουργίας του έχουν επισκεφτεί πλέον των 8.500 επισκεπτών καθώς και 64 σχολεία από όλη την περιφέρεια. Κανένας όμως από τους παραδοσιακούς, ποσοτικούς δείκτες από μόνος του, ούτε ο αριθμός των επισκεπτών, ούτε το πλήθος των συνεργασιών ή των υποτροφιών δεν αρκεί για να αποδείξει τον πραγματικό κοινωνικό αντίκτυπο στην Ξάνθη. Αν και όλα αυτά είναι απαραίτητα εργαλεία μέτρησης και λογοδοσίας, αποτελούν τα μέσα για την επίτευξη του τελικού σκοπού.

Ο κοινωνικός αντίκτυπος φαίνεται όταν το Ίδρυμα γίνεται το ασφαλές, ανοιχτό σπίτι της μνήμης και του διαλόγου, όπου οι πολίτης αισθάνεται ότι η φωνή του ακούγεται και η ταυτότητά του γίνεται αποδεκτή.

«Ε»: Ποια θεωρείτε ότι είναι η μεγαλύτερη πρόκληση για έναν πολιτιστικό και εκπαιδευτικό φορέα στην εποχή της υπερπληροφόρησης και των social media: να προσελκύσει το ενδιαφέρον του κοινού ή να καλλιεργήσει βαθύτερη γνώση και κριτική σκέψη; Και πώς το αντιμετωπίζει το Ίδρυμα Δημητράκη;

Η μεγαλύτερη πρόκληση δεν είναι το δίλημμα ανάμεσα στις δύο αυτές κατευθύνσεις, αλλά το γεγονός ότι η προσέλκυση του ενδιαφέροντος αποτελεί πλέον προαπαιτούμενο για την καλλιέργεια της κριτικής σκέψης. Σε έναν ψηφιακό κόσμο που κατακλύζεται από αλγοριθμικό θόρυβο και στιγμιαία «dopamine hits», ένας φορέας χάνει το παιχνίδι εξ αρχής αν δεν καταφέρει να κερδίσει την προσοχή του κοινού. Ωστόσο, η προσέλκυση από μόνη της (ως αυτοσκοπός εντυπωσιασμού) είναι κενή περιεχομένου. Η ουσιαστική δυσκολία έγκειται στην μετάβαση από την επιφανειακή ψηφιακή προσοχή στην βαθιά, βιωματική γνώση.

Το Ίδρυμα Δημητράκη προσεγγίζει αυτή την πρόκληση γεφυρώνοντας την ψυχαγωγία με την παιδεία. Αντί να ανταγωνίζεται τα social media με όρους ψηφιακής ταχύτητας, αξιοποιεί εκθέματα που εξάπτουν την περιέργεια όλων των ηλικιών όπως τα διοράματα Playmobil, ο μηχανισμός των Αντικυθήρων από Lego, η Gallery τέχνης, η πολιτεία του Καραγκιόζη. Η επαφή με την τεχνολογία, την ιστορία και την παράδοση λειτουργεί ως δόλωμα γνώσης.

Επενδύει έμπρακτα στους νέους μέσω υποτροφιών και εκπαιδευτικών δράσεων, συνδέοντας την τοπική κοινωνία και την παράδοση με τις σύγχρονες επιστημονικές και ερευνητικές απαιτήσεις.

Με αυτόν τον τρόπο, το Ίδρυμα δεν περιορίζεται στο να συλλέξει επισκέπτες, αλλά μετατρέπει την προσοχή τους σε αφετηρία διαπαιδαγώγησης και πνευματικής εγρήγορσης.